İrem Nur Görmez Yazdı:Bir Avuç İğde

Bir Avuç İğde, Bir Ömürlük Hatıra

İrem Nur Görmez

Bir varmış, bir yokmuş… Van'ın soğuk sonbahar günlerinden birinde, küçük bir köy evinin bahçesinde dört kuzen yaşarmış: Yasin, Nur, Muhammet ve Şeyda.

Birbirleriyle vakit geçirmeye bayılan bu dört kuzen, fırsat buldukça bahçeye çıkar; kimi zaman oyunlar oynar, kimi zaman evlerinin çevresinde keşfe dalarlarmış. Köyün serin havasına rağmen ne oyunlarından vazgeçerlermiş ne de birlikte geçirdikleri güzel saatlerden…

Bahçelerinin bir köşesinde ise yıllardır orada duran, dallarıyla gölge veren yaşlı bir iğde ağacı varmış. Dört kuzen, bu ağacın altında nice oyun oynamış, salıncakta sallanmış, kahkahalar atmış. Ama ağacın hikâyesini henüz hiçbiri bilmiyormuş.

Bir gün yine oyun oynarken acıktıklarını fark etmişler. Bahçede ne yiyebileceklerine bakınırken gözleri iğde ağacına takılmış. Dallarında olgunlaşmış küçük meyveler varmış. Yere düşen iğdeleri toplamış, merakla tatlarına bakmışlar.

Nur, elindeki iğdeyi incelerken arkadaşlarına dönmüş:

“Acaba bu meyvenin nasıl bir hikâyesi var? Diğer meyvelere pek benzemiyor. Hem tadı hem de içindeki sert çekirdeği çok farklı. Bence birkaç tane babaanneme götürelim. O bize anlatır.”

Kuzenleri de bu fikri çok sevmiş. Birlikte topladıkları iğdelerden birkaçını ayırıp babaannelerinin yanına gitmişler.

Nur merakla sormuş:

“Babaanne, bizim bahçedeki ağacın adı iğdeymiş. Biz yıllardır altında oynuyoruz ama hakkında pek bir şey bilmiyoruz. Bu meyvenin özelliği ne? Bir de bahar geldiğinde salıncaklarımızın yanında hissettiğimiz o güzel koku var ya… Acaba o da bu ağaçtan mı geliyor?”

Babaanne, torunlarının meraklı bakışlarını görünce gülümsemiş.

“Ah benim bir tanecik torunum, ne güzel bir şey sormuşsun. Evet, bahar aylarında duyduğunuz o güzel koku iğde ağacının çiçeklerinden geliyor. İğde, bulunduğu iklime göre genellikle ilkbaharda, mayıs ve haziran aylarında küçük, sarımsı çiçekler açar. Çiçeklerinin kokusu öyle güzeldir ki bazen bütün bahçeyi sarar. Biz eskiden bu çiçek açan dallardan getirir, evimizin bir köşesine koyardık. Evimiz mis gibi kokardı. Sizin salıncakta sallanırken duyduğunuz o hoş koku da işte bu çiçeklerin kokusu yavrularım.”

Dört kuzen birbirlerine bakmış. Yıllardır duydukları o güzel kokunun sırrını ilk kez öğreniyorlarmış.

Yasin dayanamamış:

“Peki babaanne, bu meyveler neden şimdi oluyor?”

“Çünkü iğdenin çiçekleri ilkbaharda açar, meyveleri ise yaz boyunca gelişir ve çoğunlukla sonbahara doğru olgunlaşır. Siz de şimdi tam mevsiminde bulmuşsunuz.”

Muhammet elindeki iğdeyi göstererek sormuş:

“Peki bunun içinde neden böyle sert bir çekirdek var?”

Babaanne anlatmaya başlamış:

“İğdenin dış kısmı ince bir kabukla kaplıdır. İçindeki meyve bölümü ise yumuşak, hafif tatlı ve unumsu bir yapıdadır. Ortasında da sert bir çekirdeği bulunur. Meyvenin yenilebilir kısmını tüketirsiniz ama çekirdeğini çiğnememeye dikkat edersiniz.”

Şeyda merakla araya girmiş:

“Peki babaanne, iğde sadece güzel kokulu ve lezzetli bir meyve mi? Başka özellikleri de var mı?”

Babaanne başını sallayarak cevap vermiş:

“Elbette güzel kızım. İğde, besleyici yönüyle de kıymetli bir meyvedir. Lif içerir. Lifler sindirim sisteminin düzenli çalışmasına yardımcı olur ve tokluk hissine katkı sağlayabilir. Ayrıca meyvenin doğal şekerleri ve çeşitli besin bileşenleri de vardır. Ama unutmayın, sağlıklı beslenmek için tek bir meyve yeterli değildir; çeşitlilik her zaman önemlidir.”

Nur hemen sormuş:

“Biz biraz önce oyun oynarken çok acıkmıştık. İğde yiyince kendimizi daha tok hissettik. Bunun nedeni lifleri olabilir mi?”

“Evet yavrum, lifler tokluk hissine katkıda bulunabilir. Ama her zaman bedenimizi dinlemeli, yeterli ve dengeli beslenmeliyiz.”

Bu kez Yasin'in aklına başka bir soru gelmiş:

“Babaanne, peki iğdenin çekirdeği çöpe mi gidiyor? Hiçbir işe yaramıyor mu?”

Babaanne elindeki çekirdeği göstererek gülümsemiş:

“Doğada hiçbir şeyi hemen değersiz görmemek gerekir yavrum. İğdenin meyvesi kadar çekirdeği ve diğer kısımları da araştırmalara konu olmuştur. Geleneksel bilgilerde iğdenin farklı bölümlerinden çeşitli şekillerde yararlanıldığı anlatılır. Bazı araştırmalarda meyvenin ve çekirdeğinin içeriği incelenmiştir. Ancak bunların her birinin insan sağlığına kesin bir fayda sağladığını söylemek doğru olmaz. Bilim insanları araştırmaya devam ediyor. Biz de doğayı severken doğru bilgiyi öğrenmeyi ihmal etmemeliyiz.”

Dört kuzen, babaannelerini dikkatle dinlemiş. Meğer yıllardır gölgesinde oynadıkları ağacın ne çok özelliği varmış!

Aradan biraz zaman geçmiş. Okul günü geldiğinde Nur'un aklına güzel bir fikir gelmiş:

“Biz iğdeyi tanıdık, tadına baktık, babaannemizden hikâyesini öğrendik. Arkadaşlarımız da tanısın, onlara da götürelim!”

Diğer kuzenleri de hemen heyecanlanmış. Evlerinin bahçesindeki ağaçtan, yere düşen ve olgunlaşmış iğdeleri özenle toplamışlar. Bir kısmını okul arkadaşlarıyla paylaşmak üzere ayırmışlar. Böylece hem meyvelerin ziyan olmasını önlemiş hem de başka çocukların da bu güzel meyveyi tanımasını istemişler.

Ertesi gün sınıfa ellerinde iğdelerle gelmişler.

“Öğretmenim, bizim köyde evimizin bahçesinde bir iğde ağacı var. Babaannemiz bize onun hikâyesini anlattı. Biz de arkadaşlarımız tatsın, tanısın diye getirdik.”

Öğretmenleri bu güzel düşüncelerini gülümseyerek karşılamış. İğdeleri çocuklarla paylaşmışlar. Daha önce iğdeyi hiç tatmamış olanlar da varmış. Herkes merakla meyveyi incelemiş, tadına bakmış ve dört kuzenin anlattıklarını dinlemiş.

O günden sonra iğde, onlar için yalnızca bahçedeki bir ağaç olmaktan çıkmış. Bahar geldiğinde çiçeklerinin kokusu salıncaklarının yanına kadar ulaştığında babaannelerinin anlattıkları akıllarına gelmiş. Sonbaharda meyveleri olgunlaştığında ise o güzel günü yeniden hatırlamışlar.

Yıllar geçse de dört kuzenin hafızasında bir ağaç, bir avuç meyve ve babaannelerinin sıcak sesi kalmış.

Çünkü bazen çocukluğumuzun en güzel hatıraları, her gün yanından geçtiğimiz ama hikâyesini bilmediğimiz bir ağacın altında saklıdır.

Gökten üç elma düşmüş; biri doğayı tanımayı seven çocuklara, biri geçmişin güzelliklerini anlatan büyüklerimize, biri de öğrendiği güzellikleri başkalarıyla paylaşmayı bilenlere…

Kaynakça ve Bilimsel Yararlanma Notu

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı (TÜRKOMP), “İğde, kültür, kuru”.

MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine, “Dietary Fiber”.

Royal Horticultural Society (RHS), “Elaeagnus angustifolia”.

Sabouri, S. ve diğerleri (2021), “The Oleaster (Elaeagnus angustifolia): A Comprehensive Review on Its Composition, Ethnobotanical and Prebiotic Values”, Current Pharmaceutical Biotechnology, 22(3), 367–379.

Yazarlık ve anlatım: İrem Nur Görmez.

Yazar notu: Bu hikâye, yazarın çocukluk anılarından, kişisel gözlemlerinden ve özgün anlatımından hareketle oluşturulmuştur. Bilimsel ve botanik bilgiler için yukarıda belirtilen kaynaklardan yararlanılmıştır.